مجملا ، الم بر الم است و در ميان هيچ‌گونه راحتى نيست . « بين اطوار الموتات » در ميانه انواع مرگها باشد ؛ « و عذاب السّاعات » يعنى ، عذاب دم‌به‌دم - يعنى ، هردم به عذابى و هر ساعت به عقوبتى مبتلا باشد ؛ « انّا باللّه عائذون * و انّا للّه و انّا اليه راجعون * « 1 » » يعنى : به درستى كه ما به خداى عز و جلّ پناه‌گيرندگانيم از اين عذابها و وبالها و ما به درستى كه از آن خداونديم و بندهء اوييم و به درستى كه ما بازگردندگانيم به سوى او ، كه يا ثواب دهد يا عذاب فرمايد ؛ « عباد اللّه » اى گروه بندگان خداى ؛ « أين الّذين عمّروا فنعموا » يعنى : كجايند آن كسانى كه عمر داده شده بودند ؟ پس زيستند به ناز و نعمت ؛ « و علّموا ففهموا » و به ايشان تعليمها داده شد ، پس فهميدند ؛ « و أنظروا فلهوا » و ايشان را مهلت داده شد كه شايد بازگشت كنند و به راه آيند ، ايشان غفلت ورزيدند و اعراض كردند از طريق اطاعت ؛ « و سلّموا فنسوا » و سالم گردانيده شدند از آفات ، پس فراموشى اختيار كردند بر تذكيرات و تنبيهات ؛ « امهلوا طويلا » مهلت داده شدند در زمان دراز ؛ « و منحوا جميلا » و عطا داده شدند به عطاهاى نيكو ؛ « و حذّروا أليما » و حذر فرموده شدند و ترسانيده شدند به عذاب دردناك ؛ « و وعدوا جسيما » و وعده داده شدند به نعمتهاى بزرگ ، و ايشان به شغل دنيا و هواها و هوسها و معصيتها بازماندند از آن نعمتها . « احذروا » حذر كنيد و بپرهيزيد اى بندگان خداى ؛ « الذنوب المورّطة » از گناهانى كه صاحب خود را در ورطهء هلاك [ 20 ب ] اندازنده است ؛ « و العيوب المسخطة » و عيبهايى كه به غضب درآورنده است . يعنى ، عيبهايى كه باعث غضب و ناخشنودى خداى عز و جلّ است ؛ « يا « 2 » اولى الابصار و الاسماع » اى صاحبان ديده‌هاى بينا و گوشهاى شنوا ؛ « و العافية و المتاع » و اى صاحبان عافيت و تمتّع دنيا ؛ « هل من مناص » آيا هيچ گريزى هست از امر خداى عز و جلّ ؟ « أو خلاص » يا هيچ خلاصى هست از عقوبت آخرت ؟ « أو معاذ أو ملاذ » يا هيچ پناهى يا هيچ گريزگاهى هست ؟ « او فرار أو محار » يا هيچ فرارى يا محلّ بازگشتنى هست ؟ « ام لا » يا نه ؟ يعنى ، نيست هيچ گريزگاهى و خلاصى و

--> ( 1 ) . مطالب ميان دو ستاره در نهج البلاغه ، چاپ فيض الاسلام و شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد نيست . ( 2 ) . « يا » در نهج البلاغه ، چاپ فيض الاسلام و شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد نيامده است .